Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ

Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ, 2009, Πάπυρος.

Ο Γιάννης μου έδωσε  να διαβάσω αυτό το βιβλίο

το οποίο κόντεψε να με ρίξει σε βαθειά κατάθλιψη για τη βαρβαρότητα του "homo sapiens".

Έπειτα διάβασα το "Αρχιπέλαγος" και σταχυολογώ μερικές γραμμές που αποτελούν ηχηρότατο κόλαφο για οποιοδήποτε απολυταρχικό σύστημα. 

Έχω την αίσθηση ότι βιαστήκαμε, πολύ βιαστήκαμε να ονομάσουμε εαυτούς "homines sapientes"

 

Αλλά καλύτερα να σας αφήσω στην πένα του  Σολζενίτσιν:

Αν ήταν αρκετή η αγάπη μας για την ελευθερία, θα αντιστεκόμασταν. Κι αν αντιστεκόμασταν,  θα σταματούσε η καταραμένη μηχανή που διψάει για αίμα.

Ξοδέψαμε όλες μας τις δυνάμεις στην επανάσταση του 1919 και βιαστήκαμε ύστερα να υποταχτούμε, υποταχθήκαμε με ευχαρίστηση. 

Ο Άρτουρ Ρένσομ περιγράφει μια συγκέντρωση εργατών στο Γιαροσλάβλ το 1921. Ο εκπρόσωπος της αντιπολίτευσης εξήγησε στους εργάτες πως η συνδικαλιστική τους οργάνωση πρέπει να τους προστατεύει από τη διοίκηση, πως έχουν κεκτημένα δικαιώματα που κανείς δε μπορεί να τα θίξει. Οι εργάτες αδιαφόρησαν εντελώς γιατί απλούστατα δεν καταλάβαιναν από ποιον έπρεπε να προστατευθούν και τι τους χρειάζονταν τα δικαιώματα. Αντίθετα, όταν ο εκπρόσωπος της γενικής γραμμής (της Μόσχας) καταφέρθηκε εναντίον των εργατών για τη φλυαρία τους και την τεμπελιά τους στην εργασία και όταν απαίτησε από αυτούς θυσίες, υπερωρίες χωρίς πληρωμή, περιορισμό της τροφής και στρατιωτική πειθαρχία στη διεύθυνση του εργοστασίου, τα λόγια του προκάλεσαν ενθουσιασμό και θύελλα χειροκροτημάτων. Μας άξιζαν λοιπόν όσα ακολούθησαν. 

Οι περισσότεροι από τους σταλινικούς όσο είχαν την εξουσία στα χέρια τους, ως την τελευταία στιγμή που τους συλλάβανε και τους ίδιους, συλλαμβάνανε αλύπητα τους άλλους, αφανίζοντας  με βάση τις ίδιες οδηγίες τους όμοιούς τους και παραδίνοντας για εξόντωση οποιονδήποτε χτεσινό φίλο ή συμπολεμιστή τους. Ίσως και να χρειάζονταν οι φρικαλεότητες του 1937 για να αποδειχθεί πόσο λίγο άξιζε η κοσμοθεωρία τους που τόσο πολύ ξιπάζονταν γι αυτήν.  Ξηλώνανε όλη τη Ρωσία, γκρέμιζαν τα κάστρα της, τσαλαπατούσαν τα ιερά της, έστελναν στα πιο άθλια κάτεργα τα καλύτερα παιδιά της και πίστευαν ότι τους ίδιους δεν τους απειλούσε ποτέ μια τέτοια τιμωρία. Τα θύματα των μπολσεβίκων από το 1918 ως το 1936 δε φέρθηκαν ποτέ τόσο φτηνά, όπως φέρθηκαν οι ανώτεροι μπολσεβίκοι όταν τους παρέσυρε και αυτούς η καταιγίδα.  Είναι να σιχαίνεσαι όχι τόσο το Στάλιν και τα τσιράκια του, όσο τους χαμερπείς κατηγορούμενους για την ψυχική τους κατωτερότητα έπειτα από την προηγούμενη αλαζονεία και αδιαλλαξία τους.

«Δεξιός οπορτουνισμός» - η έννοια της ενοχής: Μας εξήγησαν πολύ καλά ότι πως το θέμα δε βρισκεται στην προσωπική ενοχή, παρά στον κίνδυνο για την κοινωνία: μπορείς να χώσεις μέσα και έναν αθώο, αν σου είναι ξένος κοινωνικά και να αφήσεις ελεύθερο έναν ένοχο, αν βρίσκεται κοινωνικά κοντά σου. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά και ο ίδιος ο «πατρικός» Κώδικας του 1926 έγινε 25 χρόνια αργότερα αντικείμενο κριτικής για την «απαράδεκτα αστική αντιμετώπιση» και την «ανεπαρκή ταξική αντιμετώπιση»  των ζητημάτων καθώς και για την «αστική κατανομή» των ποινών!

Δίκη των εσέρων (8/6 – 7/8/1922)

Συμμαχήσατε (κατηγορεί ο εισαγγελέας τους εσέρους) με την αστική τάξη! Δεχθήκατε από αυτή χρηματική βοήθεια. Ωραία πέσατε, εσάς, το κόμμα των σοσιαλεπαναστατών, σας συντηρεί η αστική τάξη! Που είναι η επαναστατική σας περηφάνια; 

 Βέβαια δεν υπήρχε τίποτα για να τους δικάσουν. Από 27/2/1919 είχε δοθεί  αμνηστία στους εσέρους.  Έκτοτε οι εσέροι απέσυραν το σύνθημά τους για εξέγερση, σταμάτησαν τον ένοπλο αγώνα κατά των μπολσεβίκων και αναγνώρισαν την εξουσία  των σοβιέτ.

Και τώρα (1922) το βαρύτατο έγκλημά τους ήταν αυτό: έλεγαν «δώστε μας μόνο τη δυνατότητα να κάνουνε χρήση όλης της κλίμακας των πολιτικών ελευθεριών!» Ζητούσαν εκλογές και την ελευθερία να κάνουν την προπαγάνδα τους!

CONNECTED

Διαβάσαμε αυτό το υπέροχο βιβλίο

N.Christakis, J.Fowler, “Connected”, Harper Press, London, 2009

Όπως ο εγκέφαλος μπορεί να κάνει πράγματα που ο κάθε νευρώνας μόνος του δε μπορεί, έτσι και οι άνθρωποι ως ομάδα μπορούν να κατορθώσουν πράγματα που μόνος του ο καθένας δε μπορεί. Ωστόσο, μέσα στην ομάδα χάνουμε λίγο από τον έλεγχο πάνω στις προσωπικές μας αποφάσεις. Έτσι γεννιέται η διχογνωμία ανάμεσα στην ατομική και τη συλλογική ευθύνη. Εξάλλου σε ένα δίκτυο παρατηρούνται και ανισότητες: άνθρωποι με πιο πλούσια κοινωνική ζωή δικτυώνονται περισσότερο με ομοίους τους, πράγμα που τους φέρνει πιο «κεντρικά» στο δίκτυο, οπότε οι κοινωνικά αδρανείς μένουν στο περιθώριο.

ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΑ, φυσικά και μετεκλογικά!

Η σκοτεινή πραγματικότητα σκιαγραφείται με αυτές τις λίγες γραμμές:

α. τα κόμματα εξουσίας εγγυώνται καλύτερες μέρες αν μείνουμε στο ευρώ!

β. η απειλή της απόλυτης φτώχειας επικρέμαται αν βγούμε απ’ το ευρώ!
γ. ξαφνικά (προεκλογικά) όλοι ξέρουν τη μαγική συνταγή σωτηρίας!

Ο γιατρός το έθεσε σωστά: α) στην πρώτη περίπτωση τα ράφια θα παραμείνουν γεμάτα, (αλλά λίγοι θα μπορούν να ψωνίσουν!) β) στη δεύτερη τα ράφια θα είναι άδεια! γ) στις πόσες καίγονται? (καιγόμαστε?)

Αν βλέπετε ήδη τον κανιβαλισμό να επελαύνει και αν η ένοχη παραδοχή ότι μαζί τα φάγαμε δε σας έχει γίνει συνείδηση διαλέξτε αυτό που σας αντιπροσωπεύει περισσότερο:

1. Δε με αφορά έχω γερό μαξιλάρι.
2. Οι περιστάσεις με ξεπερνούν.
3. Δεν μπορώ να σηκωθώ από τον καναπέ.
4. Ψάχνω το γκουρού για να γίνω οπαδός του.
5. Έχω ήδη αναλάβει δράση στη γειτονιά και στην εργασία μου.

καλό βόλι!

ΑΝΘΡΩΠΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΔΙΚΑΙΟ

Παρότι η κοινωνία συγκρατείται συνδεδεμένη από την κοινή αντίληψη για το αμοιβαίο κέρδος των μελών της (που δε θα είχαν, αν δρούσαν απομονωμένα), συχνά η κοινωνία σπαράσσεται από αναταραχές γιατί τα μέλη της δε συμφωνούν στην κατανομή των κερδών. Η δικαιοσύνη, θέτοντας (κοινά αποδεκτές) αρχές για το μοίρασμα των κερδών, τους (επιθυμητούς) ρόλους, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μελών, διασφαλίζει την κοινωνική συνοχή.


Προφανώς εδώ το «δίκαιο» δε γίνεται αντιληπτό ως κάτι θέσφατο, ή απόλυτο, αλλά ως η πιο πετυχημένη συνταγή, η ευρύτερα κοινά αποδεκτή συνθήκη κανόνων συμβίωσης.

Σε μια υποθετική κοινωνία ευσυνείδητοι πολίτες, ίσοι μεταξύ τους επιλέγουν κανόνες δικαίου σαν να μην ήξεραν πως θα μοιραστούν οι ρόλοι τους και πια θα είναι η τύχη τους μετά την επιβολή των κανόνων: σαν να μην ήξεραν ποιος θα είναι ο πλούσιος, ποιος ο φτωχός, ποιος ο ανήμπορος, ποιος ο ταλαντούχος. Έτσι προκύπτουν οι πιο δίκαιες αρχές μιας ιδεατής δικαιοσύνης.

Ο Αριστοτέλης πάντως θεωρεί ως βασικό ρόλο της δικαιοσύνης την τιθάσευση της ανθρώπινης πλεονεξίας («Ηθικά Νικομάχεια»).

Τέλος πρέπει να υπογραμμιστεί ότι μια κοινωνία είναι σωστά οργανωμένη όταν οι δομές της (οι βασικοί οργανισμοί) είναι τέτοιες ώστε να επιτυγχάνεται το μέγιστο δυνατό όφελος για κάθε μέλος της.

(βιβλιογρ. John Rawls, A Theory of Justice, Oxford Univ.Press, 1972.)